حسين قرچانلو
107
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
تقريبا در حدود سال 189 ق / 900 م صورت گرفته است ؛ ولى فرران و كازانوا ، متفقا معتقدند كه داستانهاى سندباد از داستانهاى ديگر قديمتر است ؛ زيرا نامى از چين در آنها نيست . كازانوا تاريخ داستانهاى سندباد را همزمان با دوران هارون الرشيد و عرصهء حوادث داستانها را هند و ارخبيل مالايا دانسته است . سفرهاى سندباد در سرگذشت قديسان قرون وسطاى اروپا تأثير فراوان داشته است . افسانه قديس براندن كه به اوايل قرن يازده ميلادى مربوط است ، در بسيارى موارد از اين داستانها مايه گرفته است . سفرهاى دريايى در افسانههاى اخروى مسيحىگرى اروپا نيز تأثير داشته است . « 1 » گفتيم كه سفرهاى دريايى از بلاد مشرق چون چين ، هند و سواحل افريقاى شرقى بخصوص سرزمين معروف زنگ ( كه به تقريب همان زنگبار كنونى است ) آغاز شد . مسعودى مورخ قرن چهارم هجرى در يكى از سفرهايش به شرق افريقا از درياى زنگ و سختيهاى آن چنين ياد كرده است : بر درياهايى چون درياى چين ، روم ، سرخ و يمن سفر كردم و سختيها فراوان بر من وارد آمد ؛ شديدترين آنها درياى زنگ بود كه ماهى معروفى به نام وال هرگاه كه در آب دريا مىپريد آنچنان آب به فضا مىپاشيد كه گويى تير از كمان رها شده است و دريانوردان شبوروز به وسيلهء كوبيدن طبل و چوب با او در ستيز بودند تا بگريزد و خود را از دستش برهانند . « 2 » خطر اصلى سفرهاى دريايى غير از طوفانهاى شديد و ماهيان عظيم الجثه كه حركت و پرش آنها موجب واژگونى كشتيها مىشد ، هجوم دزدان و راهزنان درياها بوده است . به گفته كاىتان « 3 » ، در سالهاى 168 - 189 / 785 - 805 مردم كوكوسونگ ، از دزدان بيرحم و خطرناك دريا بودند كه دريانوردان از آنان بسيار مىترسيدند ؛ همچنين در آن سوى سوماترا مردم ساكن جزاير نزديك درياى جنوب ( سيام و كامبوج ) از دزدان دريايى مشهور بودند . نقل شده است كه تمام كشتيهايى كه از اين قسمت از دريا عبور
--> ( 1 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 161 - 162 . ( 2 ) . مروج الذهب ؛ ج 1 ، ص 105 . ( 3 ) . Kytan